Siedziba działalności gospodarczej podatnika oraz stałe miejsce prowadzenia działalności podatnika a zwrot VAT z zagranicy

Jednym z warunków umożliwiającym podatnikom VAT (niebędących osobami fizycznymi) wystąpienie o zwrot podatku od wartości dodanej zapłaconego w cenie nabywanych towarów lub usług zagranicą jest brak na terytorium państwa członkowskiego zwrotu siedziby działalności gospodarczej podatnika jak również stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, z których dokonywano transakcji gospodarczych. Co istotne, warunek ten musi być spełniony w okresie za który podatnik wnosi o zwrot podatku od wartości dodanej.

Przepisy Dyrektywy Rady 2008/9/WE nie definiują wskazanych pojęć. Pomocne w zrozumieniu ww. pojęć mogą mieć przepisy zawarte w Rozporządzeniu Rady 282/2011 ustanawiające środki wykonawcze do Dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Co prawda, definicje te zostały przedstawione na użytek odpowiednio art. 44 i 45 Dyrektywy 2006/112/WE, to jednak mają one istotne znaczenie również w ustaleniu warunków zwrotu podatku od wartości dodanej z innych państw członkowskich.

Przepisy ww. Rozporządzenia wskazują, iż miejscem siedziby działalności gospodarczej podatnika, jest miejsce, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa. Należy przy tym uwzględnić miejsce, w którym zapadają istotne decyzje dotyczące ogólnego zarządzania przedsiębiorstwem, adres zarejestrowanej siedziby przedsiębiorstwa, jak również miejsce posiedzeń zarządu przedsiębiorstwa. Przy czym w razie wątpliwości w określeniu miejsca siedziby działalności gospodarczej podatnika za decydujące kryterium uznaje się miejsce, w którym zapadają istotne decyzje dotyczące ogólnego zarządzania przedsiębiorstwem. Jednocześnie ustawodawca unijny wskazuje, iż adres pocztowy nie może być uznany za miejsce siedziby działalności gospodarczej podatnika.

Większe problemy interpretacyjne budzi jednak pojęcie stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej. Przepisy Rozporządzenia wskazują, iż chodzi tu o dowolne miejsce – inne niż miejsce siedziby działalności gospodarczej podatnika, o którym mowa powyżej – które charakteryzuje się wystarczającą stałością oraz odpowiednią strukturą w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, by umożliwić mu odpowiednio odbiór i wykorzystywanie usług świadczonych do własnych potrzeb tego stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (z perspektywy usługobiorcy) bądź świadczenie usług, które to miejsce wykonuje (z perspektywy usługodawcy).

Jednocześnie podkreśla się że fakt posiadania numeru identyfikacyjnego VAT sam w sobie nie jest wystarczający, by uznać, że podatnik posiada stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej.

Pojęcie stałego miejsca działalności gospodarczej podatnika budzi wiele wątpliwości interpretacyjnych zarówno na gruncie krajowym (orzecznictwo sądów administracyjnych) jak również na gruncie prawa unijnego (orzecznictwo TSUE).

Dlatego też przed złożeniem wniosku o zwrot podatku od wartości dodanej z innego państwa członkowskiego należy wnikliwe przeanalizować warunki dotyczące uwarunkowań korporacyjnych oraz biznesowych danego podatnika.

Nie każdy podatek od wartości dodanej podlega zwrotowi

Co do zasady podstawą zwrotu VAT z innych państw członkowskich UE są faktury dokumentujące transakcje gospodarczej (sprzedaż towarów lub usług) na których został wykazany podatek należny od tychże transakcji.

Po pierwsze, podatnik niemający siedziby w państwie członkowskim zwrotu musi dokonywać transakcji dających prawo do odliczenia w państwie członkowskim siedziby. Jeżeli zakupy podatnika są związane wyłącznie z czynnościami zwolnionymi z podatku VAT (nawet jeżeli podatnik jest formalnie zarejestrowany jako podatnik VAT czynny), wówczas faktury dokumentujące takie transakcje nie mogą stanowić podstawy do zwrotu.

Inaczej jest natomiast w przypadku, gdy działalność podatnika ma charakter mieszany (tj. dokonuje transakcji dających prawo do odliczenia, jak i niedających prawa do odliczenia) i równocześnie nie można jednoznacznie przyporządkować dokonywanych zakupów w innych krajach do danego rodzaju działalności. Wówczas przedmiotem zwrotu przez państwo członkowskie zwrotu może być jedynie ta część VAT podlegającego zwrotowi, która odpowiada pierwszemu rodzajowi transakcji. Oczywiście znajdą tu zastosowanie przede wszystkim przepisy dotyczące rozliczania podatku VAT na zasadzie tzw. współczynnika sprzedaży.

Poza wykazaniem związku dokonywanych zakupów z działalnością opodatkowaną kluczową kwestią jest również to aby wykazany na fakturze podatek od wartości dodanej był zafakturowany prawidłowo.

W przypadku bowiem gdy zagraniczny sprzedawca w sposób błędny rozpoznał u siebie obowiązek podatkowy i wykazał podatek, który w świetle lokalnych przepisów podatkowych nie jest podatkiem należnym, nabywca nie będzie mieć prawa do zwrotu takiego podatku. Co więcej zagraniczna administracja podatkowa w przypadku wykorzystania takich faktur przez podatników może uznać za próbę wyłudzenia podatku, co w konsekwencji może oznaczać dla podatnika problemy nawet natury karnej.

Trzeba pamiętać o tym, iż podatek od wartości dodanej w każdym z krajów członkowskich UE stanowi główne źródło finansowania budżetu. Dlatego też w procesie jego zwrotu organy administracji skarbowej weryfikują każdy przedkładany dokument zarówno pod względem formalnym jak i materialnym.